365 dagen bloggen, dag 211: ‘Het geluk van Limburg’

In 2015 verscheen bij de Bezig Bij het boek: ‘Het geluk van Limburg’ geschreven door econoom en cultuurhistoricus Marcia Luyten. Het boek vertelt de (sociale) geschiedenis over de opkomst en ondergang van de mijnen in Limburg.

Nu wist ik voor het lezen van het boek niet zo gek veel over de Limburgse (mijn) geschiedenis. Ik houd echter van boeken die erin slagen om een beeld te schetsen van een tijd en een plaats waar ik niet zoveel van weet. Die mij meenemen in het leven van ‘gewone’ mensen en tegelijkertijd een breder verhaal vertellen. Het geluk van Limburg is zo’n boek.

Als ik dacht aan mijnen dan zag ik voor mijn geestesoog een groep mannen de lift instappen en er weer zwart uitkomen. Mannen ook die niet ooit werden vanwege de omstandigheden waaronder ze werkten. In mijn hoofd had het ergens ook wel iets onbegrijpelijks. Welke persoon kiest er vrijwillig voor om honderden meters onder de grond, onder gevaarlijke omstandigheden, zijn werk te gaan doen? Uit het boek van Luyten blijkt dat, helemaal aan het einde van de lange geschiedenis van de mijnen in Limburg, het een beroep was met de nodige status. Een beroep ook waar je als relatief ongeschoolde arbeider een mooi salaris mee kon verdienen.

Wat ik mij nooit heb beseft is de heftige schok, in de zin van plotselinge omwenteling, waarmee het leven in Limburg veranderde. Ik de jaren 60 van de vorige eeuw veranderde alles. Nadat de welvaart van heel Nederland er jaren op had geteerd, sloten de mijnen voor goed. Alle mooie praatjes van politici en vakbondsmensen te spijt, was er geen sprake van een vervangende industrie. Mensen verloren elk perspectief.

Het knappe van het boek vind ik dat Luyten erin slaagt het grote verhaal weer klein te maken door het leven te volgen van Jack Vinders en de rest van zijn familie die woonde en leefde in de mijnstreek. Ik heb het boek met veel plezier gelezen.

365 dagen bloggen, dag 204: ‘Duinkerken’

Gisteren was het Soldaat van Oranje en vandaag is het de nieuwe film van regisseur Christopher Nolan: ‘Dunkirk’ (Duinkerken). Al met al is het begin van de week zo wel erg Tweede Wereldoorlog georiënteerd.

Voordat ik wat vertel over zijn nieuwe film, eerst kort wat over de regisseur. Die man maakt geweldige films. Van ‘The dark night’ tot ‘Interstellar’, ‘Interception’ en ‘Memento’. Toevallig zag ik van de week een filmpje verschijnen op het Youtube-kanaal ‘Wisecrack’ met een uitleg over de filosofie achter de Nolan films. Het is het eerste deel dus er volgt er nog één, maar interessant kijkvoer om deze geweldige regisseur beter te begrijpen.

Ook Duinkerken is weer een film om door een ringetje te halen. De film vertelt het verhaal van wat zich in het Franse Duinkerken afspeelde in 1940, het begin van de Tweede Wereldoorlog. De Duitsers zijn aan de winnende hand en drijven 300.000 Engelse en 100.000 Franse troepen het ‘strand’ op. De enige uitweg is het kanaal oversteken richting Engeland. Als door een wonder slaagt het overgrote deel van het Britse expeditieleger erin om Frankrijk te verlaten, ook meer dan 100.000 Fransen maken de overtocht. Dat wonder had er vooral mee te maken dat Hitler het bevel gaf de aanval te staken. Waarom weet niemand. Het tweede wonder was er honderden Engelsen met hun (privé)boten naar Duinkerken kwamen om de soldaten op te pikken van de stranden.

De film speelt zich af op het land, in de zee en in de lucht. Er is geen enkele vorm van romantiek te bespeuren en er zijn geen helden, alleen overlevenden, die in de ogen van anderen helden zijn. Daarmee geeft de film een beeld van oorlog in al zijn lelijkheid. De muziek en de stijl van filmen, ze zorgen ervoor dat je wordt meegesleept in deze epos.

Zoals je merkt. Ik ben enthousiast!

365 dagen bloggen, dag 191: ‘de stamhouder’

Het moet mij toch even van het hart, vandaar deze blog. Wat heeft Alexander Münnighof met de stamhouder een mooi, ontroerend en eerlijk boek geschreven. Ik ben echt niet de enige die dat vindt. Niet voor niets kreeg deze familiekroniek in 2015 de Libris geschiedenisprijs.

Het boek vertelt de geschiedenis van drie generaties Münninghof. Van zijn opa, via zijn vader eindigt het verhaal uiteindelijk bij de kleine Alexander. In 1944 geboren in Polen als zoon van een Nederlandse SS-soldaat, maar voor het verhaal misschien nog wel belangrijker. Oudste zoon van de oudste zoon en daarmee de stamhouder. Meer dan genoeg reden voor opa Münninghof om zich actief te bemoeien met het leven van de dan nog jonge Alexander. En jammer genoeg voor de kleine Alexander is zijn opa niet bepaald een doorsneeman. Hij is een entrepreneur met een gigantisch, Europees netwerk. Een man ook die niet alleen gewend is zijn zin te krijgen, maar ook om er zelf alles aan te doen om de werkelijkheid te beïnvloeden. Wat er uiteindelijk toe leidt dat Alexander zo’n 30 jaar van zijn leven geen contact heeft met zijn moeder en terechtkomt in een huwelijk waarin zijn vader en zijn nieuwe vrouw veel van zichzelf en elkaar, maar een stuk minder van hem houden. Waarin hij wekelijks zijn vader zichzelf kapot ziet zuipen terwijl de oud SS-man Alexander vertelt over zijn brute oorlogservaringen.

Om half tien ’s ochtends begon ik te lezen en om 18.00 uur sloeg ik de laatste bladzijde om. Het is lang geleden dat een schrijver mij zo wist te raken met een boek. Het gevoel wat bij mij overheerste na die laatste bladzijde was er een van medelijden. Hoe is het mogelijk dat iemand een jeugd meemaakt waarin eenzaamheid zo de boventoon voert. Op geen enkele manier wordt het belang van het kind gezien, laat staan dat mensen bereid zijn over hun eigen schaduw heen te stappen door dat belang centraal te stellen. Een andere tijd en een andere mores, maar daarom niet minder tragisch.

365 dagen bloggen, dag 182: ‘Outside man’

De Engelse TV-maker Reggie Yates maakte de TV-docu serie ‘Outside man’ voor Netflix. Nu had ik tot vanavond nog nooit van de beste man gehoord, maar ik moet zeggen dat hij zijn vak verstaat. Op internet staat dat het totaal aantal afleveringen van deze eerste serie op zes uitkomt, inmiddels zijn er drie afleveringen beschikbaar.

Deze drie afleveringen laten verschillende aspecten zien van het leven in Zuid Afrika. Van arme Afrikaners die in kampen wonen en zichzelf zien als de generatie die moet boeten voor de zonden van hun voorouders. Via de moordzuchtige bendes die per avond tientallen mensen met machetes het ziekenhuis inslaan. Tot uiteindelijk de miljonairsdominee die volgens zijn volgelingen alle recht heeft op rijkdom, omdat dit ook op hen afstraalt. Elke aflevering is een persoonlijke zoektocht van Yates om te begrijpen wat mensen drijft. Hij is daarvoor bereid om een ander perspectief in te nemen en afstand te doen van zijn eigen ego en opvattingen. Daardoor slaagt hij erin een verbinding aan te gaan met de mensen die hij voor zich heeft.

Los van de gekte, gruwelijkheden en hopeloosheid die er in het programma voorbijkomen zijn het de verhalen van echte mensen die iets laten zien van hun leven die het programma dragen.

Ik kan niet wachten op o.a. Sint Petersburg en Furguson!

365 dagen bloggen, dag 181: ‘Baby driver’

Tinnitus is een afwijking die ervoor zorgt dat mensen een constante piep in hun oren horen. Ik weet nog dat toen ik er voor de eerste keer over hoorde ik mij bedacht dat er blijkbaar ergere dingen waren dan doof zijn. Heel soms word ik middenin de nacht wakker en hoor ik een piep. Als ik mij daar bewust van word kan ik niet meer slapen ervan overtuigd dat hij nooit meer weggaat. Ik ben kortom panisch als het gaat om deze specifieke afwijking.

In de film ‘Baby driver’ heeft de hoofdpersoon er last van. Om het piepen tegen te gaan, speelt hij de hele dag door muziek af. Baby is een ‘driver’ voor criminelen. Wil je een bankovervallen en heb je behoefte aan een snelle chauffeur, dan schakel je Baby in. Terwijl hij de auto bestuurt luistert hij naar heerlijk muziek. De film zelf schakelt tussen gesprekken en het geluid op de Ipod van baby. De laatste keer dat ik een film zag waarin muziek zo’n prominente plaats innam was bij ‘Guardians of the galaxy’. Het werkt! De film vertelt het verhaal van Baby, zijn verliefdheid en zijn wens voor een ander leven.

De meest in het oog springende acteurs in deze film zijn Kevin Spacey, Jamie Fox en Jon Hamm. Voor alle drie geldt lekker stout is niet vies. Een van de voordelen van acteur zijn lijkt mij dat je ook de duistere aspecten van je karakter mag uitventen en onderzoeken. Alle drie de acteurs zijn ze daar in deze film in geslaagd, want ze zetten geloofwaardige bad-guys neer.

Baby driver is wat mij betreft een aanrader. De muziek is lekker, de acteurs goed en het verhaal even geloofwaardig als elke andere 16+ film waarin veel geschoten wordt.

365 dagen bloggen, dag 173: ‘De ondergrondse spoorweg’

Inmiddels verdiep ik mij al weer meer dan 8 uur in het leven van Cora. Hoofdrolspeelster in het boek ‘de ondergrondse spoorweg’ van de Amerikaanse schrijver Colson Whitehead. Een roman over de slavernij, waarin fictie en werkelijkheid door elkaar lopen. In het boek is de ondergrondse spoorweg, geen clandestien netwerk van mensen die slaven vanuit het zuiden naar het noorden vervoeren, maar heeft het een letterlijke betekenis. Daardoor ontstaat ruimte om het echte en tenenkrommende verhaal te vertellen: van hoe mensen tot dingen werden gemaakt en wat dit betekent in het leven van de mensen die betrokken zijn.

Nu heeft het verleden heel veel schandplekken. Bewijzen dat mensen onderling tot verschrikkelijke wreedheden in staat zijn. Dat de slavernij er één van was, begon ik mij te ooit beseffen toen ik een jaar of tien geleden de film ‘Amazing grace’ zag. Tot die tijd was ik vooral bezig met de geschiedenis om mij heen.

Wat Whitehead (tot nu toe, ik heb het boek nog niet uit) laat zien is dat systemen drijven op overtuigingen (zwarten zijn geen mensen) en heersende opvattingen en interpretaties van heilige geschriften. Wat dat betreft is er wat maar zeker nog niet alles veranderd. We kijken nu terug naar die tijd (1820) en denken wat voor een achterlijke overtuigingen hielden die mensen er op na, maar de werkelijkheid is dat er over 200 jaar van nu op dezelfde manier naar onze tijd kan worden gekeken. We hebben nog steeds systemen waarbinnen we ons leven vormgeven en mensen vinden het niet prettig als deze ter discussie worden gesteld. We verzetten ons tegen verandering.

Daarmee vertelt ‘de ondergrondse spoorweg’ niet alleen een verhaal over 200 jaar geleden, maar is het ook relevant voor het hier en nu.

Boek in het kort

Cora werkt als slaaf op een kantoen plantage in Georgia. Uiteindelijk besluit ze een poging te doen om het vrije noorden te bereiken. We volgen haar op haar vlucht via de ‘ondergrondse spoorweg’.

365 dagen bloggen, dag 139: ‘The Zookeepers Wife’

Om 19.00 uur keek ik mijn vrouw lief aan met de vraag of ik alsjeblieft naar de film mocht vanavond. Uiteindelijk eindigde ik in Pathé Amersfoort bij de film ‘The Zookeepers Wife‘. De film vertelt het verhaal van Jan en Antonina Zabinski. Een getrouwd stel dat tijdens de Tweede Wereldoorlog samen met hun medewerkers 300 joden opvingen in hun dierentuin. In 1968 werd een boom gepland in Yad Vashem en werd het echtpaar uitgeroepen tot ‘Rechtvaardige onder volken’. De film is gebaseerd op een boek uit 2007.

In de loop van mijn leven heb ik al honderden verhalen gelezen en gezien over een stukje geschiedenis dat alles bij elkaar niet veel langer heeft geduurd dan de periode dat ik naar de middelbare school ging. Toch blijft het op een of andere manier fascineren. Er zijn al veel verhalen bekend van mannen en vrouwen die de ellende die hun Joodse vrienden en (on)bekenden werd aangedaan niet meer konden aanzien. Die daarom besloten om mede-menselijkheid boven hun eigen veiligheid te stellen.

Het verhaal van de Zabinski’s is geen nieuw of verrassend verhaal, maar wel een noodzakelijk verhaal. Niet alleen omdat je als kijker heerlijk kunt schelen op zo’n vervloekte nazi, maar ook en vooral omdat we langzaam maar zeker in een tijd terecht zijn gekomen die zo ver af is komen te staan van de belevingswereld  van toen. Terwijl de vraag sinds die tijd niet is veranderd. Ook nu nog zijn er oorlogen en onrecht en blijft de vraag: ‘Wat mag medemenselijkheid mij kosten?’

Voor wie nog twijfelt: ga hem kijken, mooie film!

365 dagen bloggen, dag 134: ‘The Blacklist seizoen 4’

Op 18 mei 2017 was de laatste aflevering te zien van het vierde seizoen van The Blacklist. In de periode september 2016 tot mei 2017 werden 22 afleveringen uitgezonden door de Amerikaanse zender NBC. Raymond Redington, Elisabeth Keen en haar man Tom, maar ook Dembe en Mr. Kaplan. Ze spelen allemaal weer een rol in deze Amerikaanse blockbuster serie, waarvan inmiddels naast de spin off The Blacklist: Redemption ook een vijfde seizoen is aangekondigd.

De serie vertelt het verhaal van Raymond ‘Red’ Reddington, een crimineel hoog op het ‘most wanted’-lijstje van de FBI. Red geeft zich over, met als voorwaarde dat hij samen met agent Elizabeth Keene (Megan Boone) criminelen die op zijn zogenaamde ‘blacklist’ staan op mag sporen. De afgelopen drie seizoenen bleek dat een vruchtbare samenwerking. Tegelijkertijd bleek ook dat zowel Reddington zelf als ook mensen in de omgeving Elizabeth de nodige geheimen met zich meedroegen.

Waar het derde seizoen afsluit met de ontvoering van Elisabeth Keen en haar dochter, daar begint het vierde seizoen met de jacht van Red op de mogelijke ontvoerder. Deze spannende en spectaculaire seizoensopener zet de toon voor de rest van het vierde seizoen waarin wraak en het dragen van de consequenties ervan een belangrijk thema is. Vrienden worden gezworen vijanden, maar wat we de afgelopen jaren hebben geleerd in deze serie is dat niets is wat het lijkt. De serie laveert net als de afgelopen seizoenen weer tussen de persoonlijke verhalen van de hoofdpersonen en de jacht op meestercriminelen. Al met al loopt de spanning richting het einde van het seizoen zowel in de onderlinge relaties tussen de hoofdpersonen als ook in de jacht op de criminelen steeds verder op. Het wordt allemaal wel erg persoonlijk.

The Blacklist is niet alleen een serie die aanvoelt als een spannende puzzel, maar vooral ook een heerlijk excuus om elke keer tegen elkaar te zeggen: ‘nog één aflevering voordat we naar bed gaan.’ Ik kan niet wachten op serie 5.

365 dagen bloggen, dag 111: ‘Waarom de tijd sneller gaat als je ouder wordt’

De afgelopen dagen luisterde ik naar het luisterboek: ‘Waarom de tijd sneller gaat als je ouder wordt.’ van hoogleraar geschiedenis van de psychologie Douwe Draaisma.

Uiteraard probeert Draaisma een antwoord te geven op de vraag die tevens de titel van het boek is. Het boek geeft om die vraag te kunnen beantwoorden een beeld van wat het brein is en hoe het werk. Niet door alleen te focussen op wetenschap en filosofie, maar ook door levens van mensen op te voeren. Mensen die op een of andere manier een bijzonder brein hadden, die bepaalde gaven hebben of hadden of die hun levens beschreven of gefotografeerd hebben. Aan de hand van die voorbeelden komen de verschillende functies van het brein tot leven. Uit het boek blijkt wat mij betreft wat een wonderlijk en bijna persoonlijk instrument het brein is. Het is het samenspel tussen de mens met zijn biologie, voorkeuren en interesses, zijn omgeving, en het brein zelf die samen het autobiografisch geheugen vormen.

Persoonlijk vond ik het beeld van Pompei een heel mooie. De stad die ooit werd overspoeld door lava uit de Vesuvius. Het was niet de eerste keer dat het gebeurde. Elke keer werd er een nieuwe stad gebouwd over de resten van de eerdere stad. Op die manier werkt het autobiografisch geheugen ook. Onze identiteit, de verhalen die ontstaan op basis van onze herinneringen vernieuwen zich constant. Ze zijn niet onwrikbaar, maar worden telkens opnieuw opgebouwd over onze eerdere herinneringen heen.

Overigens is het antwoord op de vraag waarom de tijd sneller gaat niet heel makkelijk te beantwoorden. Er spelen drie factoren een rol. Wat wel helpt is door constant in beweging te blijven en nieuwe ervaringen te blijven opdoen. Wil je precies weten hoe het zit, lees dan vooral het boek!

Andere boeken die ik gelezen heb of waar ik mee bezig ben die zijdelings of direct aan het onderwerp raken vind je onder deze blog. Laat even een comment achter als je zelf nog tips hebt. Ik houd mij aanbevolen!

365 dagen bloggen, dag 93: ‘Over Juliana’

Dit weekend was ik na meer dan 30 uur luisteren klaar met het boek Juliana, vorstin in een mannenwereld van Jolande Withuis. Het boek geeft een beeld van de oud-koningin Juliana. Niet alleen over wie ze was als ze werkte, maar ook over de persoon zelf.

Zoals bij de meeste biografieën heeft het iets heel intiems om zo op de huid te kruipen van een persoon die je verder niet kent. Ook heeft elke biografie iets in zich van een laatste oordeel. Feiten worden in een context geplaatst, acties beoordeeld en dat voelt toch wat makkelijk. De schrijver heeft jaren gehad om feiten te zoeken, analyses te maken. De persoon zelf, in dit geval Juliana leefde een leven. Ze werd klaargestoomd voor het koningschap, probeerde gewoon te blijven, maar kon dat als prinses en daarna koningin maar beperkt zijn. Vond in haar verbinding met alternatieve vormen van religie een blijvende verbinding met haar ouders, maar vervreemde zich hierdoor van haar gezin en haar man.

Dertig uur over Juliana. Betekende 30 uur over een interessante vrouw met veel verschillende en vaak tegenstrijdige gezichten. Feministe, maar toch vastgeketend aan haar man. Gewoon willen zijn, maar eigenlijk niet zo goed wetend hoe dat dan vorm te geven. Ik heb genoten van het boek. Een aanrader, ook voor mensen die het niet zo hebben op het koningshuis. Behalve een leven beschrijft het ook hoe binnen een mensenleven de wereld is veranderd.